Visit Gelderland
← Blog

Schaapskuddes op de Veluwe: ontdek eeuwenoude schaapskooien en levend heidebeheer

14 november 2026

Natuur

Wie over de uitgestrekte Veluwse heidevelden wandelt, heeft grote kans het vertrouwde geluid van een blatende kudde in de verte te horen. De schaapskuddes van de Veluwe zijn niet alleen een prachtig en fotogeniek gezicht; ze vormen al eeuwenlang het kloppende hart van het heidelandschap. Waar schapen vroeger werden gehouden voor hun mest en wol, zijn ze tegenwoordig onmisbare natuurbeheerders die ervoor zorgen dat de iconische Gelderse heidevelden open en vitaal blijven.

Levende grasmaaiers: het geheim achter paarse heide Zonder begrazing zou de heide binnen enkele decennia veranderen in dicht bos. Jonge boompjes zoals berken en dennen krijgen op de arme zandgrond snel de overhand en grassen zoals het pijpenstrootje verstikken de heidestruiken. Hier komen de schapen in actie. Het Veluws heideschaap – een zeldzaam, sober en sterk ras met lange poten en een ranke bouw – vreet de taaie grassen en jonge opslag met smaak weg.

Daarnaast vervullen de schapen een ecologische sleutelrol: via hun vacht en mest verspreiden ze zaden van zeldzame planten over grote afstanden, en met hun hoeven woelen ze de zandbodem net genoeg om zaadjes van struikhei en dophei te laten ontkiemen. Zo blijft de heide gezond voor bijzondere bewoners zoals de zandhagedis, de veldleeuwerik en talloze vlindersoorten.

De mooiste schaapskooien van de Veluwe Verspreid over de Veluwe vind je een aantal historische en actieve schaapskooien. Dit zijn uitstekende startpunten voor een afwisselende wandeling door heide, bos en stuifzand:

  • **Schaapskooi Ermelo (Ermelosche Heide):** De thuisbasis van de grootste kudde Veluwse heideschapen. Bij het moderne bezoekerscentrum leer je alles over het herdersvak en de heidenatuur. Vanaf de kooi loop je direct een uitgestrekt heideveld op vol prehistorische grafheuvels.
  • **Schaapskooien Hoog Buurlo:** Gelegen in een schilderachtige, monumentale enclave midden in de natuur bij Ugchelen. Twee monumentale schaapskooien liggen hier verscholen onder eeuwenoude beuken, omringd door het woeste landschap van heide en zandverstuivingen.
  • **Schaapskooi De Renderklippen (Heerde/Epe):** Deze kooi ligt aan de rand van een van de meest glooiende heidegebieden van Gelderland. Vanaf de heuvels heb je een weids uitzicht over het landschap waar de kudde dagelijks rondtrekt.
  • **Schaapskooi Schapendrift (Nationaal Park Veluwezoom, Rheden):** Aan de voet van de Zuid-Veluwse heuvels graast deze kudde over de steile hellingen van het nationale park. Een ideale plek om te combineren met een klim naar de bekende Posbank.
  • **Schaapskooi Elspeet:** Een authentieke kooi aan de rand van de Elspeetsche Heide, waar de herderstraditie al generaties lang onafgebroken wordt voortgezet.

Praktische tips om de kudde te ontmoeten Wil je de herder met zijn kudde en behendige bordercollies in actie zien? Met een paar handige tips vergroot je de kans op een geslaagde ontmoeting:

1. **Kies het juiste moment:** De kuddes trekken doorgaans rond het midden van de ochtend de hei op om te grazen en keren aan het einde van de middag weer terug naar de kooi. Bij het verlaten en binnengaan van de kooi kun je de dieren rustig bewonderen. 2. **Houd gepaste afstand:** Schapen zijn vluchtdieren. Kom niet te dichtbij, doorkruis de kudde niet en geef de herder en de honden de ruimte om hun werk te doen. 3. **Honden altijd aangelijnd:** Ook aangelijnd kunnen huishonden de schapen onrustig maken. Houd je hond kort en loop met een ruime boog om de grazende kudde heen. 4. **Ieder seizoen een andere beleving:** In het vroege voorjaar worden de lammetjes geboren in de kooien, in de zomer zie je de pas geschoren schapen over de bloeiende heide trekken en in de herfst en winter trotseren ze weer en wind in een dikke wollen vacht.

Wandelroutes vanaf de schaapskooi Bij vrijwel elke actieve schaapskooi starten gemarkeerde wandelroutes. Volg bijvoorbeeld het paaltjespad over de glooiingen van de Renderklippen, wandel de cultuurhistorische route rondom Hoog Buurlo of combineer een bezoek aan de schaapskooi in Ermelo met een tocht langs het Romeins Marskamp. Trek je wandelschoenen aan en ervaar zelf de tijdloze rust van het herdersleven in het Gelderse landschap.