Visit Gelderland
← Blog

Schaapskuddes en schaapskooien op de Veluwe: ontmoet de levende traditie van de heide

16 november 2026

Natuur

Wie over de uitgestrekte Veluwse heidevelden wandelt, kan het geluid van zacht geblaat en rinkelende bellen al van verre horen. Schapen zijn onlosmakelijk verbonden met het Gelderse zandlandschap. Wat ooit een puur landbouwsysteem was om arme zandgronden vruchtbaar te maken met schapenmest, is vandaag de dag een onmisbare schakel in het natuurbeheer. Zonder grazende schapen zouden de iconische heidevelden van de Veluwe binnen enkele decennia veranderen in dicht bos.

Langs de randen van de heide vind je nog altijd historische schaapskooien waar kuddes dagelijks vertrekken en terugkeren. Een ontmoeting met een schaapskudde en de herder is een van de meest authentieke belevenissen die Gelderland te bieden heeft.

Het geheim van de Veluwse heide

Heide is geen natuurlijke wildernis, maar een cultuurlandschap dat eeuwen geleden ontstond door ontbossing, begrazing en het afplaggen van heidezoden. Om de open heide in stand te houden, zetten natuurorganisaties en gemeenten schaapskuddes in. De dieren vreten jonge boompjes, grassen en struiken weg, waardoor zeldzame planten zoals struikhei, dophei en klokjesgentiaan de ruimte krijgen.

Op de Veluwe kom je vooral twee rassen tegen: * **Het Veluws heideschaap:** Een groot, statig en sober schapenras met lange benen en een gladde, wolvrije kop. Dit ras kan kilometers marcheren door mul zand. * **Het Kempens heideschaap:** Iets compacter en wendbaarder, vaak ingezet in specifieke heidegebieden in Midden- en Zuid-Gelderland.

De mooiste schaapskooien om te bezoeken

Over de hele Veluwe liggen schaapskooien verspreid, vaak als startpunt voor gemarkeerde wandelroutes. Enkele van de meest karakteristieke plekken zijn:

1. Schaapskooi Ermelo (Ermelosche Heide) De schaapskudde van Ermelo is met honderden schapen een van de grootste van Nederland. De historische schaapskooi ligt direct aan de rand van de Ermelosche Heide. Naast de kooi bevindt zich een bezoekerscentrum waar je alles leert over de geschiedenis van het herdersvak en de lokale natuur. Vanaf de kooi starten diverse bewegwijzerde wandelroutes over de heide en door het aangrenzende bos.

2. Schaapskooi Heerde-Epe (De Renderklippen) Gelegen tussen Heerde en Epe, op het adembenemende heidegebied De Renderklippen, ligt een sfeervolle schaapskooi. Hier graast een traditionele kudde Veluwse heideschapen over de heuvelachtige heide en langs vennen zoals het Pluizenmeer. Het uitzicht vanaf de nabijgelegen bankjes over het golvende landschap is fenomenaal.

3. Schaapskooi Rheden (Nationaal Park Veluwezoom) Aan de voet van de beroemde Posbank vind je de schaapskooi van Rheden. De kudde begraast hier de steile stuwwallen van het Nationaal Park Veluwezoom. Vanaf Bezoekerscentrum Veluwezoom wandel je in korte tijd naar de kooi toe, waar informatieborden het verhaal van het heidebeheer vertellen.

4. Schaapskudde Ginkelse Heide (Ede) De Ginkelse Heide bij Ede herbergt twee schaapskooien en een rijke geschiedenis. De schapen grazen hier over uitgestrekte heidevelden met historische monumenten en grafheuvels. Het is een indrukwekkend gezicht om de kudde over het open terrein te zien trekken onder leiding van de herder en zijn getrainde bordercollies.

5. Schaapskooi Hoenderloo (Krimweg) Verborgen in het hart van de Veluwe vind je de schaapskooi van Hoenderloo. Vanaf hier lopen schapen over de Hoenderloose Heide en het Deelerwoud. Deze kooi is een oase van rust en een uitstekend vertrekpunt voor wie de stilte van het centrale bosgebied wil combineren met open heidelandschap.

Praktische tips voor een ontmoeting met de kudde

Wil je de schaapskudde in actie zien? Houd dan rekening met de volgende praktische richtlijnen:

  • **Tijdstip:** Kuddes vertrekken meestal in de ochtend naar het veld en keren aan het einde van de middag terug naar de stal. Rond deze vertrek- en aankomstmomenten is de kans het grootst om de herder en de hele groep bij de kooi te treffen.
  • **Honden aan de lijn:** Honden zijn op veel heidevelden aangelijnd welkom, maar houd altijd ruime afstand van de kudde. Herdershonden beschouwen loslopende honden als een bedreiging voor het vee.
  • **Geef de herder de ruimte:** Een herder is hard aan het werk om de kudde in goede banen te leiden. Blijf op gepaste afstand staan wanneer de dieren langs trekken en loop niet dwars door de kudde heen.
  • **Lammertijd in het voorjaar:** In de late winter en het vroege voorjaar (februari tot april) worden de lammetjes geboren. Veel schaapskooien organiseren dan speciale lentedagen waarop het jonge grut van dichtbij te bewonderen is.

Een bezoek aan een Veluwse schaapskooi brengt je terug naar de basis van het Nederlandse landschap: puur, aards en vol eeuwenoude verhalen.