Visit Gelderland
← Blog

Schaapskuddes en historische schaapskooien op de Veluwe: ontdek een levende traditie

22 november 2026

Cultuur

Wie over de uitgestrekte Veluwse heidevelden wandelt, kan zomaar stuiten op een idyllisch tafereel: een grote wolk van grazende schapen, bewaakt door een alerte herdershond en een herder die leunt op zijn staf. Deze schaapskuddes zijn veel meer dan een fotogeniek plaatje. Ze vormen het kloppende hart van het heidebeheer en houden een eeuwenoude Gelderse traditie springlevend.

De motor van het historische heidelandschap

Eeuwenlang waren schapen onmisbaar voor het overleven op de schrale zandgronden van de Veluwe. Vóór de uitvinding van kunstmest draaide het agrarische systeem om schapenmest. Overdag graasden de dieren op de heide, ’s nachts stonden ze dicht opeengepakt in potstallen (de schaapskooien) op heideplaggen. De verzamelde mest werd vermengd met de plaggen en over de akkers (de enken) verspreid om graan te kunnen verbouwen.

Tegenwoordig hebben de schapen een andere, maar even cruciale rol: natuurbeheer. Zonder grazers zouden de heidevelden binnen enkele decennia dichtgroeien met berken, dennen en grassen. Twee rassen voeren de hoofdrol op de Veluwe: het ranke **Veluwse heideschaap** en het robuustere **Drentse heideschaap**.

Iconische schaapskooien en kuddes op de Veluwe

Verspreid over de Veluwe vind je diverse actieve schaapskuddes en monumentale kooien die een bezoek meer dan waard zijn:

  • **Schaapskooi Ermelo (Ermelosche Heide):** Met honderden heideschapen is dit een van de grootste kuddes van Gelderland. Bij de kooi ligt een informatief bezoekerscentrum waar je alles leert over het herdersambacht en archeologische vondsten uit de omgeving.
  • **Hoog Buurlo:** Midden in het hart van de Veluwe ligt de monumentale enclave Hoog Buurlo. Hier staan twee historische schaapskooien tussen eeuwenoude beuken- en eikenlanen. Het is een van de meest schilderachtige plekken van Gelderland.
  • **Schaapskudde Rheden (Veluwezoom):** Aan de rand van Nationaal Park Veluwezoom vertrekt de kudde vrijwel dagelijks vanaf de kooi aan de Heuvenseweg om de heuvelachtige heide van het Herikhuizerveld en de Posbank open te houden.
  • **Schaapskooi De Renderklippen (Epe/Heerde):** Gelegen tussen golvende heideheuvels en vennen graast hier een kudde die het open landschap tussen Epe en Heerde beschermt.
  • **Schaapskooi Loenermark (Loenen):** In dit rustige natuurgebied beheert een kudde de glooiende heidevelden, vaak vergezeld van Schotse Hooglanders die op hetzelfde terrein grazen.

Wandelen in het spoor van de herder

Rondom vrijwel alle schaapskooien starten prachtige, bewegwijzerde wandelroutes. De paden leiden je over historische heidewegen, langs grafheuvels en door geurige dennenbossen:

  • **Wandeling over de Ermelosche Heide:** Vanaf het bezoekerscentrum vertrekken diverse gemarkeerde lussen over de heidevlakte, waarbij je onderweg Romeinse marskampen en grafheuvels passeert.
  • **Rondwandeling Hoog Buurlo:** Een tocht vanaf het nabijgelegen haltepunt of parkeerplaats voert je door een gevarieerd landschap van stuifzand, heide en monumentale boslanen.
  • **Heidewandeling De Renderklippen:** Vanaf de schaapskooi wandel je over heuvelkammen met weidse uitzichten over het heide- en vennengebied.

Praktische tips voor een ontmoeting met de kudde

Wil je de herder en de schapen in actie zien? Houd dan rekening met de volgende praktische zaken:

  • **Tijdstip van vertrek en terugkomst:** De meeste kuddes vertrekken in de ochtend vanuit de kooi naar de heide en keren aan het einde van de middag weer terug. Rond deze momenten heb je bij de schaapskooi de grootste kans om de hele kudde bij elkaar te zien.
  • **Honden altijd aangelijnd:** Ook in losloopgebieden geldt: houd je hond te allen tijde kort aangelijnd zodra er een kudde in de buurt is. Schapen schrikken snel en de herdershonden moeten ongehinderd hun werk kunnen doen.
  • **Bewaar afstand:** Geef de kudde en de herder de ruimte. Doorkruis de groep niet en laat de werkende honden met rust.
  • **Informatieborden raadplegen:** Bij de meeste bezoekerscentra en kooien hangt een bord met actuele informatie over de weideplannen van de dag.

Een ontmoeting met een Veluwse schaapskudde verbindt heden en verleden op een unieke manier. Trek je wandelschoenen aan en ervaar zelf hoe dit levende erfgoed het Gelderse landschap vormgeeft.