Visit Gelderland
← Blog

Schaapskooien op de Veluwe: ontmoet de herders en grazers van het heidelandschap

18 november 2026

Natuur

Het zachte gerinkel van bellen, het gedempte getrappel van honderden hoefjes op zandpaden en het korte, scherpe bevel van de herder aan zijn hond: een ontmoeting met een Veluwse schaapskudde vergeet je niet snel. Waar schapen vroeger puur werden gehouden voor hun mest en wol, zijn ze tegenwoordig onmisbare natuurbeheerders. Zonder deze grazers zou de iconische paarse heide van Gelderland binnen no-time veranderen in een dicht dennen- en berkenbos.

Overal op de Veluwe vind je historische en hedendaagse schaapskooien. Het zijn ideale startpunten voor een wandeltocht en unieke plekken om het ambacht van de herder van dichtbij te beleven.

Levend erfgoed: de helden van de heide

Op de heideterreinen van de Veluwe kom je vooral het Veluws heideschaap tegen. Dit oerras is rank, heeft lange benen en een sierlijke, rechte rug. Ze zijn perfect aangepast aan het schrale landschap en kunnen moeiteloos grote afstanden afleggen over mul zand en heuvelachtig terrein.

Door jonge boompjes en oprukkend pijpenstrootje weg te vreten, zorgen de schapen ervoor dat de struik- en dophei alle ruimte krijgen om te groeien en bloeien. Samen met de herder en speciaal getrainde bordercollies trekt de kudde vrijwel dagelijks de heidevelden over.

De mooiste schaapskooien op een rij

Verspreid over de Veluwe liggen diverse karakteristieke kooien die absoluut een tussenstop waard zijn tijdens je bezoek aan Gelderland.

1. Schaapskooi Ermelo (Ermelosche Heide) Met een kudde van honderden Veluwse heideschapen is dit een van de grootste en bekendste kuddes van de regio. Bij de kooi vind je een modern bezoekerscentrum waar jong en oud alles leert over het heidebeheer, bijen en archeologische vondsten in de omgeving. Vanaf hier wandel je direct de uitgestrekte Ermelosche Heide op, bezaaid met prehistorische grafheuvels.

2. De monumentale kooien van Hoog Buurlo Midden in het hart van de Veluwe ligt Hoog Buurlo, een eeuwenoude agrarische enclave omringd door monumentale beukenlanen en uitgestrekte zandverstuivingen. Hier staan twee historische schaapskooien met rieten daken. Hoog Buurlo ademt de sfeer van vervlogen eeuwen; als de kudde hier 's middags terugkeert, lijkt het alsof de tijd heeft stilgestaan.

3. Schaapskooi De Renderklippen (Heerde en Epe) Gelegen tussen Heerde en Epe vind je de Renderklippen: een prachtig, heuvelachtig heidegebied waar de gletsjers uit de ijstijd hun sporen hebben achtergelaten. Aan de rand van dit gebied staat een traditionele schaapskooi. Vanaf de kooi lopen verschillende gemarkeerde wandelroutes die je meenemen langs glooiende heidevelden en panoramische uitzichtpunten.

4. Schaapskudde Elspeet In het agrarische hart van de noordelijke Veluwe vind je de kudde van Elspeet. De herder trekt hier regelmatig over de Elspeetsche Heide en richting de Stakenberg. De rust en weidsheid van dit gebied maken een wandeling langs deze route bijzonder ontspannend.

5. Schaapskooi Rheden (Nationaal Park Veluwezoom) Aan de voet van het heuvelachtige Herikhuizerveld bij Rheden huist een actieve kudde die de beroemde hellingen van Nationaal Park Veluwezoom begraast. Vanaf het nabijgelegen bezoekerscentrum wandel je zo richting de kooi en de omliggende heideheuvels.

Praktische tips voor je bezoek

Wil je zelf getuige zijn van de kudde in actie? Houd dan rekening met de volgende tips:

  • **Het vertrek en de thuiskomst**: De herder vertrekt meestal halverwege de ochtend met de kudde de hei op en keert aan het einde van de middag weer terug naar de kooi. Dit zijn de beste momenten om de hele groep bij elkaar te zien.
  • **Honden aan de lijn**: Bezoek je een heidegebied waar een kudde graast? Houd je hond dan altijd aangelijnd. Schapen zijn vluchtdieren en loslopende honden kunnen voor veel onrust zorgen bij zowel de kudde als de herdershond.
  • **Het voorjaar en de lammertijd**: Tussen februari en april worden er honderden lammetjes geboren. Veel schaapskooien organiseren in die periode speciale lammetjesdagen, een geweldig uitje voor het hele gezin.
  • **Combineer met een knooppuntenroute**: Vrijwel elke schaapskooi fungeert als startpunt voor gemarkeerde wandel- en fietsroutes. Volg de paaltjes of stippel vooraf een route uit via het wandelnetwerk.

Een bezoek aan een van de Veluwse schaapskooien combineert pure ontspanning in de natuur met een tastbaar stukje Nederlandse cultuurhistorie. Trek je wandelschoenen aan en ervaar het tijdloze ritme van de heide!