Visit Gelderland
← Blog

Op stap met de herder: ontdek de historische schaapskuddes en schaapskooien van de Veluwe

15 november 2026

Natuur

Het beeld is tijdloos: een uitgestrekt, golvend heideveld onder een weidse Hollandse lucht, waar een herder met zijn hond kalmpjes achter een voortschrijdende wolk van wol aan loopt. Op de Veluwe is dit geen geromantiseerd tafereel uit een geschiedenisboek, maar levend erfgoed. De Veluwse schaapskuddes zijn de onmisbare natuurbeheerders van Gelderland. Zonder hun niet-aflatende graaswerk zouden de iconische heidevelden binnen enkele decennia veranderen in dicht bos.

Wil je dit eeuwenoude ambacht met eigen ogen zien? Verspreid over de Veluwe vind je diverse actieve schaapskuddes en monumentale schaapskooien waar je het herdersleven van dichtbij beleeft.

Het Veluwse heideschaap: levende maaimachine

Niet elk schaap is geschikt voor het ruige leven op de zandverstuivingen en heidegronden. Het Veluwse heideschaap is een specifiek, sober ras dat eeuwenlang werd gefokt op uithoudingsvermogen. Ze zijn ranker en rankbeniger dan vleesschapen en hebben een lange, rechte wolvacht.

Hun taak is helder: het verorberen van grassen, jonge boompjes en opslag van berk en vliegden. Hierdoor krijgt de struikhei de ruimte en het zonlicht om te bloeien. Samen met de mest die de schapen 's nachts in de potstal achterlieten, vormden zij vroeger de spil van het heide-landbouwsysteem. Tegenwoordig worden ze ingezet voor ecologisch natuurbeheer, maar de magie van de kudde is onveranderd.

De mooiste schaapskuddes en kooien van de Veluwe

Verspreid over het heide- en boslandschap liggen verschillende kooien die vrij toegankelijk zijn als start- of tussenpunt van een wandeling:

  • **Schaapskooi Ermelo (Ermelosche Heide):** Dit is de grootste traditionele kudde Veluwse heideschapen van Nederland. Bij de kooi bevindt zich een modern bezoekerscentrum met informatie over heidebeheer, archeologie en bijen. Vanaf de kooi wandel je direct het enorme heideveld op, dat rijk is aan prehistorische grafheuvels.
  • **Schaapskudde Rheden (Nationaal Park Veluwezoom):** Aan de voet van de heuvels van de Veluwezoom ligt de historische schaapskooi van Rheden. De kudde trekt dagelijks de heideheuvels rondom de Posbank op. Het heuvelachtige landschap zorgt hier voor een adembenemend decor wanneer de schapen over de kammen bewegen.
  • **De monumentale kooien van Hoog Buurlo:** Midden in het uitgestrekte hart van de Veluwe ligt Hoog Buurlo, een voormalige landbouwenclave met twee monumentale schaapskooien met rieten daken, omzoomd door eeuwenoude beukenlanen. Het voelt hier alsof de tijd sinds de achttiende eeuw heeft stilgestaan.
  • **Schaapskooi Epe-Heerde (De Renderklippen):** Tussen Epe en Heerde ligt het heidegebied De Renderklippen, bekend om zijn heuvelachtige reliëf en vennetjes. De kudde hier bestaat uit zowel Veluwse als Drentse heideschapen en zorgt ervoor dat het heidelandschap open en gevarieerd blijft.
  • **De Ginkelse Heide bij Ede:** Deze heide heeft een rijke militaire én natuurhistorische achtergrond. Er staan twee traditionele schaapskooien: de kooi aan de Verlengde Arnhemseweg en de kooi bij De Kreelse Plas. Een wandeling hier combineert weidse vergezichten met serene vennen.

Wandeltips rondom de schaapskooien

Een bezoek aan een schaapskudde laat zich uitstekend combineren met een wandelroute:

1. **Wandelen vanaf Ermelo:** Volg de bewegwijzerde paaltjesroutes vanaf het bezoekerscentrum over de Ermelosche Heide en door het aansluitende cultuurbos van Landgoed Oud Groevenbeek. 2. **Rondwandeling Veluwezoom:** Combineer de schaapskooi in Rheden met de gemarkeerde routes richting het uitzichtpunt van de Posbank en het Herikhuizerveld. 3. **Klompenpaden:** Meerdere Gelderse Klompenpaden, zoals het Beekbergerwapad of het Horsthoekerpad, doorkruisen heidevelden waar je de kans loopt de herder met zijn honden tegen het lijf te lopen.

Praktische tips voor je ontmoeting met de herder

  • **Timing:** De meeste kuddes vertrekken in de ochtend vanuit de kooi naar de heide en keren aan het einde van de middag weer terug. Rond deze tijden heb je de grootste kans om de hele kudde in beweging te zien.
  • **Honden aan de lijn:** Honden zijn bij veel heidevelden welkom, maar dienen altijd kort aangelijnd te blijven. Schapen zijn vluchtdieren en de herdershonden moeten ongehinderd hun werk kunnen doen.
  • **Houd afstand:** Geef de herder en de honden de ruimte tijdens het drijven. Blijf rustig aan de kant van het pad staan wanneer de kudde passeert.
  • **Voorjaar:** In het vroege voorjaar (februari en maart) blijven de ooien meestal bij de kooi voor de lammertijd. Veel kooien organiseren dan speciale publieksdagen om de jonge lammetjes te verwelkomen.