Grote grazers op de Veluwe: ontmoet de viervoetige landschapsarchitecten van Gelderland

Tijdens een tocht over de uitgestrekte heidevelden of door de ruige bossen van de Veluwe hoor je opeens een diep gesnuif of het zachte gekraak van takken. Niet veel later doemt een imposante Schotse Hooglander op met indrukwekkende hoorns, of zie je een groep stoere pony’s grazen in de vroege ochtendzon. Deze grote grazers zijn niet zomaar fotogenieke bewoners van het Gelderse landschap; het zijn de onmisbare ecologische bouwmeesters van de Veluwe.

Waarom grote grazers onmisbaar zijn

Zonder begrazing zou de Veluwe er heel anders uitzien. Jonge boompjes en woekerende grassen als pijpenstrootje zouden de open heide en zandverstuivingen binnen enkele decennia veranderen in dicht, eentonig bos. Grote grazers doen het werk dat vroeger door traditionele schaapskuddes en oerossen werd verricht:

• **Verjonging van de heide:** Door voortdurend grassen, struiken en jonge boompjes weg te vreten, krijgen kwetsbare planten zoals struikhei, dophei en jeneverbes de ruimte om te groeien.
• **Microreliëf en open zand:** Met hun zware hoeven trappen runderen en paarden de bodem open. Deze open zandplekjes zijn cruciaal voor zandhagedissen, graafbijen en zeldzame kevers om op te warmen of eitjes te leggen.
• **Vruchtbare kringloop:** De mest van grote grazers is een compleet ecosysteem op zich. Talloze mestkevers leven ervan, wat op hun beurt weer spechten, dassen en vleermuizen aantrekt.

Welke rassen leven er op de Veluwe?

In de verschillende Gelderse natuurgebieden worden specifieke rassen ingezet die uitstekend zijn aangepast aan het leven in de vrije natuur:

Schotse Hooglanders Met hun ruige, koperkleurige of zwarte vacht en karakteristieke brede hoorns zijn Schotse Hooglanders de bekendste grazers. Ze zijn oersterk, winterhard en opvallend rustig van aard. Ze eten zelfs taaie takken en bast waar andere dieren voor bedanken.

Exmoorpony's en konikpaarden Exmoorpony's behoren tot de oudste en puurste paardenrassen van Europa. Met hun meelmuil en sobere bouw overleven ze moeiteloos het hele jaar buiten. Op andere plekken kom je konikpaarden tegen, herkenbaar aan hun muisgrijze vacht en aalstreep over de rug.

Rode Geuzen en Sayaguesa-runderen In enkele gebieden, zoals Planken Wambuis, grazen meer zeldzame en zelfredzame runderen. De Spaanse Sayaguesa's en de speciaal gefokte Rode Geuzen staan bekend om hun natuurlijke gedrag en vermogen om jaarrond zonder bijvoering te gedijen.

De beste plekken om ze te ontmoeten

Wil je grote grazers in hun natuurlijke leefomgeving observeren? Op deze Veluwse locaties is de kans op een ontmoeting bijzonder groot:

• **Planken Wambuis (bij Ede):** Dit uitgestrekte gebied van Natuurmonumenten herbergt Sayaguesa-runderen, Spaanse runderen en New Forest pony’s. Vanaf het uitkijkplatform bij het Mosselse Veld kijk je prachtig uit over open graslanden waar de kuddes vaak samenkomen.
• **Nationaal Park Veluwezoom (bij Rheden):** Wandelend over de glooiende heuvels van de Posbank en Herikhuizerveld loop je geregeld Schotse Hooglanders en IJslandse paarden tegen het lijf.
• **De Loenermark (bij Loenen):** Dit afwisselende gebied van Geldersch Landschap & Kasteelen biedt naast een schaapskudde ook een populatie Schotse Hooglanders die vrij door de bossen en over de heide zwerft.
• **Het Deelerwoud (tussen Hoenderloo en Arnhem):** Een oase van rust waar Schotse Hooglanders de heide openhouden. Doordat het gebied relatief rustig is, vertonen de dieren hier heel natuurlijk kuddegedrag.

Tips voor een veilige ontmoeting

Hoewel grote grazers gewend zijn aan recreanten, blijven het wilde dieren met een sterk instinct. Houd je daarom altijd aan de volgende regels:

• **Houd afstand:** Bewaar minimaal 25 meter afstand van de dieren. Doorkruis nooit een kudde en loop niet tussen een moeder en haar kalf of veulen door.
• **Hond aan de lijn:** Honden kunnen door runderen en paarden als een bedreiging (wolf) worden gezien. Houd je hond altijd kort aangelijnd in begrazingsgebieden.
• **Niet voeren of aaien:** Het voeren van grote grazers maakt ze opdringerig en brengt hun spijsvertering in gevaar. Bewonder ze met respect op gepaste afstand.