Visit Gelderland
← Blog

De schaapskuddes van de Veluwe: ontmoet de herders en historische schaapskooien van Gelderland

18 november 2026

Natuur

Wie over de uitgestrekte Veluwse heidevelden wandelt, kan het zomaar horen: het zachte getik van honderden hoeven op zandpaden, het gerinkel van bellen en het korte, scherpe fluitje van een herder. De Veluwse schaapskuddes zijn veel meer dan een fotogeniek tafereel. Ze vormen een eeuwenoude traditie en zijn onmisbaar voor het behoud van het Gelderse landschap. Zonder deze grazers zouden de beroemde heidevelden binnen enkele jaren veranderen in dicht dennen- en berkenbos.

Ga mee op pad langs de mooiste schaapskooien van de Veluwe en ontdek waar je de kuddes en hun herders in actie kunt zien.

Levend erfgoed: de hoeders van het heidelandschap

Eeuwenlang waren schapen essentieel voor het traditionele heidelandbouwsysteem op de zandgronden van Gelderland. De dieren begraasden overdag de heide en brachten de nacht door in potstallen (schaapskooien), waar hun mest werd opgevangen om de arme akkers vruchtbaar te maken. Met de opkomst van kunstmest aan het begin van de twintigste eeuw leek het schaap overbodig te worden.

Gelukkig bleven op de Veluwe diverse kuddes behouden. Vandaag de dag hebben de schapen een andere, maar minstens zo cruciale taak: natuurbeheer. Door selectief grassen en jonge boompjes weg te vreten, houden zij de paarse heide open en vitaal. Op de Veluwe kom je vooral het authentieke Veluwse heideschaap tegen: een sober, rank ras met een lange staart en een zachtaardig karakter, perfect aangepast aan het schrale landschap.

Karakteristieke schaapskooien om te bezoeken

Verspreid over de Veluwe vind je een aantal prachtige schaapskooien, vaak het ideale startpunt voor een wandeling:

  • **Schaapskooi Ermelo (Ermelosche Heide):** Deze moderne potstal herbergt de grootste kudde Veluwse heideschapen van Nederland. Bij het naastgelegen bezoekerscentrum leer je alles over het heidebeheer en het ambacht van de scheper. Rondom de kooi starten verschillende bewegwijzerde wandelroutes over het uitgestrekte heideveld.
  • **Historisch Hoog Buurlo:** Midden in het uitgestrekte bos- en heidegebied nabij Ugchelen ligt Hoog Buurlo, een voormalige agrarische enclave die oogt als een openluchtmuseum. Twee monumentale schaapskooien, statige beukenlanen en een eeuwenoude schaapskudde brengen het verleden hier tastbaar tot leven.
  • **Schaapskooi Renderklippen (Heerde en Epe):** Tussen Heerde en Epe ligt een van de meest glooiende heidegebieden van de Veluwe. De schaapskudde van de Renderklippen trekt dagelijks over de golvende heuvelruggen. Vanaf het uitkijkpunt bij de kooi heb je een weids uitzicht over het landschap.
  • **Schaapskooi Ginkelse Heide (Ede):** Aan de rand van de historische Ginkelse Heide vind je een van de bekendste schaapskooien van Gelderland. De kudde graast regelmatig op het terrein waar tijdens Operatie Market Garden parachutisten landden, wat deze plek een bijzondere lading geeft.
  • **Schaapskooi Elspeet:** Gelegen aan de rand van de Elspeetsche Heide. Deze authentieke kooi toont hoe verweven het schapenhoudersleven van oudsher was met de Veluwse dorpsgemeenschappen.

Tips voor een ontmoeting met de kudde

Wil je de herder met de schaapskudde ontmoeten? Houd dan rekening met de volgende praktische tips:

  • **Kies het juiste moment:** De meeste kuddes vertrekken in de ochtend vanuit de kooi naar het veld en keren aan het einde van de middag weer terug. Rond deze vertrek- en aankomstmomenten heb je bij de schaapskooi de meeste kans om het hele schouwspel rustig te bekijken.
  • **Geef de herder en honden de ruimte:** Een herdershond (vaak een Border Collie of Kelpie) is hard aan het werk om de kudde bijeen te houden. Houd voldoende afstand en doorkruis een grazende of lopende kudde nooit.
  • **Hond altijd aangelijnd:** Neem je een eigen viervoeter mee? Houd deze in de buurt van schaapskooien en op heidevelden te allen tijde kort aangelijnd. Schapen zijn vluchtdieren en kunnen door loslopende honden ernstig in paniek raken.
  • **Bezoek in de lammertijd:** In het vroege voorjaar (meestal tussen februari en april) worden de lammetjes geboren. Veel schaapskooien organiseren dan speciale lammetjesdagen, een favoriet uitstapje voor jong en oud.

Praktisch op pad

Bij vrijwel alle grote schaapskooien op de Veluwe is parkeergelegenheid aanwezig en vind je informatiepanelen met wandelroutes die variëren van korte ommetjes tot lange dagtochten. Combineer een bezoek aan een schaapskooi met een picknick op de heide of een tussenstop bij een lokaal boscafé in de buurt. Zo ervaar je de Veluwe op haar meest authentieke, rustieke manier.