Visit Gelderland
← Blog

De schaapskuddes van de Veluwe: ontdek historische schaapskooien en ontmoet de herder

18 november 2026

Natuur

Wie over de uitgestrekte Veluwse heidevelden wandelt, heeft grote kans het vertrouwde geluid van blatende kelen en rinkelende bellen te horen. De schaapskuddes en hun herders zijn onlosmakelijk verbonden met het Gelderse landschap. Eeuwenlang vormden schapen de motor van de traditionele potstalcultuur en landbouw op zandgronden. Vandaag de dag vervullen ze een minstens zo belangrijke rol: als levende natuurbeheerders houden ze het unieke heidelandschap open en vitaal.

Van de noordelijke zandheuvels bij Heerde tot de glooiende heide van de zuidelijke Veluwezoom: verspreid over de regio vind je actieve schaapskooien. We nemen je mee langs de mooiste plekken om deze eeuwenoude traditie met eigen ogen te beleven.

Waarom schapen onmisbaar zijn voor de heide

Zonder begrazing zou de heide binnen enkele decennia veranderen in dicht dennen- en berkenbos. Jonge boompjes, grassen en braamstruiken zouden het kwetsbare struikhei- en dopheidelandschap snel overwoekeren. Schapen eten juist die jonge scheuten en taaie grassen weg, waardoor de heidestruiken zonlicht en ruimte behouden.

Op de Veluwe kom je vooral het Veluws heideschaap tegen. Dit inheemse ras is sober, sterk en perfect aangepast aan het schrale landschap. Door hun lichte tred beschadigen ze de kwetsbare zandbodem niet, terwijl hun dichte vacht zaden van zeldzame planten verzamelt en verspreidt. Een kudde schapen is zo een wandelend ecosysteem op zichzelf.

Karakteristieke schaapskooien om te bezoeken

Overal op de Veluwe liggen schaapskooien die vaak het ideale startpunt vormen voor een prachtige wandeling. Een aantal aanraders:

  • **Schaapskooi Ermelosche Heide (Ermelo):** Met honderden schapen is dit een van de grootste kuddes van Nederland. De traditionele kooi met rieten kap ligt aan de rand van een uitgestrekt heideveld. Naast de kooi vind je een bezoekerscentrum met informatie over het herdersambacht en een theeschenkerij.
  • **Schaapskooi Renderklippen (Epe/Heerde):** Gelegen tussen glooiende heuvels, zandpaden en vliegdennen op de grens van Epe en Heerde. Het uitzicht vanaf het uitzichtpunt bij de kooi is adembenemend weids. Rondom de kooi starten diverse gemarkeerde wandelroutes.
  • **Schaapskooi Ginkelse Heide (Ede):** Deze historische plek bij Ede is bekend om twee iconische schaapskooien en het Airborne-monument. De herder trekt hier dagelijks met zijn kudde over het open veld, waar je regelmatig getuige bent van het indrukwekkende samenspel tussen herder en herdershonden.
  • **Schaapskudde Rheden (Nationaal Park Veluwezoom):** Vlak bij Bezoekerscentrum Veluwezoom vertrekt de kudde richting het spectaculaire Herikhuizerveld. Tussen de diepe smeltwaterdalen en hoge stuwwallen vormen de grazende schapen een schilderachtig tafereel.
  • **Historische schaapskooien Hoog Buurlo:** Midden in een eeuwenoude enclave tussen Ugchelen en Radio Kootwijk staan twee monumentale schaapskooien, omringd door monumentale beukenlanen en eikenhakhout. Hier proef je de sfeer van de vroege negentiende eeuw.

Hoe ontmoet je de kudde?

Wil je het vertrek of de terugkomst van de kudde meemaken? Dat vraagt om een klein beetje timing:

  • **Het ochtendvertrek:** Meestal trekt de herder rond 09.30 of 10.00 uur vanuit de schaapskooi de heide op. Het openen van de staldeuren en het enthousiaste uitstromen van de schapen is een prachtig gezicht.
  • **De middagtocht:** Gedurende de dag zwerft de kudde over het heideveld. Blijf op de gemarkeerde wandelpaden; vanaf de paden kun je de kudde vaak al van grote afstand over het veld zien bewegen.
  • **De thuiskomst:** Tussen 16.00 en 17.00 uur keert de kudde meestal weer terug naar de kooi om uit te rusten en te overnachten.

Praktische tips voor een respectvol bezoek

Om de rust van de dieren en de herdershonden te bewaren, gelden er enkele eenvoudige richtlijnen:

  • **Honden altijd aangelijnd:** Schapen schrikken snel van loslopende honden. Houd je hond bij een schaapskooi en op de heide altijd kort aan de lijn.
  • **Geef de kudde de ruimte:** Doorkruis de grazende kudde niet en laat de herdershonden ongestoord hun werk doen.
  • **Stel gerust een vraag:** Lopen de herder en de honden rustig? De meeste herders vertellen met liefde over hun vak, de schapen en de flora en fauna van het gebied.
  • **Voorjaar: Lammetjestijd:** In het vroege voorjaar worden er honderden lammetjes geboren. Veel schaapskooien organiseren dan speciale lammetjesdagen waarop je de pasgeboren lammetjes veilig van dichtbij kunt bewonderen.