Visit Gelderland
← Blog

De schaapskuddes van de Veluwe: ontdek de grazende hoeders van het heidelandschap

14 november 2026

Natuur

Wie over de uitgestrekte Veluwse heidevelden wandelt, kan zomaar het geluid van zacht geblaat en het vertrouwde getik van hoefjes horen. In de verte doemt een herder op, vergezeld door een alerte hond en een wolk van wol. De schaapskuddes zijn het levende symbool van de Veluwe. Maar deze kuddes zijn er niet alleen voor het idyllische plaatje; ze vervullen al eeuwenlang een onmisbare rol in het beheer en behoud van het Gelderse landschap.

Waarom de Veluwe niet zonder schapen kan

Zonder schapen zou de beroemde Veluwse heide binnen enkele tientallen jaren veranderen in dicht bos. Jonge berkjes, vliegdennen en woekerende grassen zoals pijpenstrootje krijgen snel de overhand als er niets gebeurt. Hier komt het schaap in beeld als natuurlijke grasmaaier.

Op de Veluwe kom je voornamelijk het Veluws Heideschaap tegen. Dit zeldzame, sterke ras staat bekend om zijn ranke bouw, lange benen en grove wol. Deze eigenschappen maken het schaap perfect geschikt om lange afstanden af te leggen over mul zand en stug heidestruikgewas. Door het grazen houden de schapen de heidestruiken jong en vitaal. Bovendien transporteren ze met hun vacht en mest zaden van zeldzame planten en insecten over grote afstanden, wat bijdraagt aan een rijke biodiversiteit.

De mooiste schaapskooien en kuddes op de Veluwe

Verspreid over de Veluwe vind je een aantal historische en actieve schaapskooien. Een bezoek aan deze locaties is een uitstekend vertrekpunt voor een mooie wandeling.

  • **Schaapskooi Ermelo (Ermelosche Heide):** Deze kooi herbergt een van de grootste kuddes van het Veluws Heideschaap. Bij het naastgelegen bezoekerscentrum leer je alles over het heidebeheer en het eeuwenoude herdersambacht. Vanaf de kooi wandel je direct de weidse Ermelosche Heide op, waar je ook prehistorische grafheuvels en Romeinse sporen vindt.
  • **Hoog Buurlo (Midden-Veluwe):** Hoog Buurlo is een schilderachtige nederzetting die aanvoelt als een openluchtmuseum. Tussen monumentale beukenlanen en eikenhakhout liggen twee rietgedekte schaapskooien die al eeuwen op deze plek staan. De rust en tijdloosheid die hier heersen, maken dit tot een van de meest karakteristieke plekken van Gelderland.
  • **Schaapskooi De Renderklippen (Epe/Heerde):** Gelegen tussen glooiende heuvels en verstilde vennetjes graast de kudde van Epe en Heerde. Het uitzicht vanaf de heuvelrug van de Renderklippen is adembenemend, zeker wanneer de herder met zijn dieren over de kam trekt.
  • **Schaapskooi Ginkelse Heide (Ede):** Aan de rand van deze historische heide vind je maar liefst twee kooien. Naast de rijke cultuurhistorie rondom Operatie Market Garden biedt dit gebied uitgestrekte wandelmogelijkheden waar je de schapen regelmatig tegenkomt.
  • **Schaapskooi Nationaal Park Veluwezoom (Rheden):** Vlak bij Bezoekerscentrum Veluwezoom vertrekt dagelijks een kudde om de steile heuvels van het Herikhuizerveld open te houden. Vanaf het uitkijkpunt bij het uitzichtplateau zie je de kudde soms als kleine stipjes tegen de heuvelwanden grazen.

Het dagelijkse ritme van de herder

Het leven van een Veluwse herder volgt het ritme van de natuur en de seizoenen. Vroeg in de ochtend verzamelt de herder de dieren in de kooi. Zodra de deuren opengaan, leidt de herder met behulp van getrainde bordercollies de kudde het heideveld op. Daar grazen de schapen urenlang op specifieke stukken die extra onderhoud nodig hebben.

Aan het eind van de middag keert de kudde terug naar de kooi. Dit moment—het uittrekken in de ochtend en het binnenhalen aan het eind van de dag—is voor bezoekers vaak het mooiste schouwspel om te zien. In het vroege voorjaar breekt bovendien de lammetjestijd aan, een levendige periode waarin de kooien vol nieuw leven staan.

Praktische tips voor je bezoek

Wil je een schaapskooi bezoeken of de kudde ontmoeten tijdens een wandeling? Houd dan rekening met de volgende adviezen:

  • **Geef de kudde de ruimte:** Kom je de schaapskudde tegen op het veld, bewaar dan gepaste afstand. Laat de herder en de honden hun werk doen en doorkruis de kudde niet.
  • **Hond altijd aangelijnd:** Schapen zijn vluchtdieren en herdershonden moeten gefocust blijven. Houd je eigen hond daarom altijd kort aangelijnd in de buurt van schaapskooien en begrazingsgebieden.
  • **Combineer met wandelroutes:** Bij vrijwel elke schaapskooi starten gemarkeerde wandelroutes variërend van korte ommetjes tot lange dagtochten over zandpaden en heide.
  • **Bezoekerscentra:** Locaties zoals Ermelo en Rheden hebben uitstekende informatiepunten waar je actuele informatie krijgt over waar de kudde die dag graast.

Een ontmoeting met een Veluwse schaapskudde brengt je even terug naar het Gelderland van vroeger. Het herinnert ons eraan dat het behoud van onze waardevolle natuur soms het best kan worden toevertrouwd aan een eeuwenoude samenwerking tussen mens, dier en landschap.