Visit Gelderland
← Blog

De schaapskuddes van de Veluwe: eeuwenoud heidebeheer en historische schaapskooien

19 november 2026

Natuur

Wie op een vroege ochtend over de uitgestrekte Veluwse heide wandelt, hoort het geluid al van ver: het zachte getik van hoefjes, het rustgevende gerinkel van bellen en het karakteristieke blaten van honderden schapen. De schaapskuddes van de Veluwe zijn niet alleen een prachtig en fotogeniek gezicht, ze vormen ook het kloppend hart van het heidebeheer én een belangrijk stuk Gelderse cultuurhistorie.

Eeuwenlang waren schapen onmisbaar voor het overleven op de schrale zandgronden. Vandaag de dag houden professionele herders met hun kuddes en trouwe herdershonden deze traditie springlevend. We nemen je mee langs de mooiste schaapskooien en kuddes op de Veluwe.

Levende maaimachines: waarom de heide niet zonder schapen kan

Zonder schapen zou de beroemde Veluwse heide binnen enkele decennia veranderen in dicht bos. Jonge berkjes, vliegdennen en woekerend pijpenstrootje krijgen op de heidevelden vrij spel als er niet begraasd wordt. De schapen, voornamelijk van het sterke en sobere ras het Veluws heideschaap, eten deze ongewenste scheuten met smaak op.

Bovendien vervullen de dieren een cruciale rol in het ecosysteem. In hun dikke, stugge wol en tussen hun klauwtjes transporteren ze zaden, sporen en insecten over grote afstanden, wat bijdraagt aan de biodiversiteit van het gebied. Dankzij dit natuurlijke beheer blijft de heide open, gezond en kan het landschap in de nazomer uitbundig paars bloeien.

De mooiste schaapskooien en kuddes op de Veluwe

Verspreid over de hele regio vind je actieve schaapskooien waar kuddes dagelijks vertrekken naar de heidevelden. Dit zijn enkele van de meest sfeervolle locaties:

  • **Schaapskooi Ermelosche Heide**: Dit is een van de grootste kuddes van Nederland. Bij het moderne bezoekerscentrum leer je alles over de geschiedenis van het heidebedrijf en de bijenstal. Vanaf de kooi starten verschillende bewegwijzerde wandelroutes over het glooiende terrein.
  • **Historisch Hoog Buurlo**: Midden in het hart van de Veluwe ligt de eeuwenoude enclave Hoog Buurlo. Tussen monumentale beukenlanen en statige boerderijen vind je hier een schitterende, traditionele schaapskooi. Het voelt hier alsof de tijd honderd jaar heeft stilgestaan.
  • **Schaapskudde Epe-Heerde op de Renderklippen**: Gelegen op een van de mooiste heideplateaus van Gelderland. De Renderklippen bieden spectaculaire uitzichten over stuwwallen en heideheuvels, waar de grazende kudde regelmatig het decor vormt voor fotografen.
  • **Schaapskooi Ginkelse Heide (Ede)**: Naast de rijke militaire geschiedenis van deze plek is de schaapskooi een herkenningspunt op de zuidwestelijke Veluwe. Hier graast de kudde over de historische vlakte waar heide en vliegdennen elkaar afwisselen.
  • **Schaapskooi Loenermark**: In het zuidoosten van de Veluwe, tussen de heide en de bossen van Geldersch Landschap & Kasteelen, vind je deze charmante kooi. De kudde bestaat eveneens uit Veluwse heideschapen die overdag de uitgestrekte heidevelden van de Loenermark begrazen.

Het ritme van de herder: wanneer kun je de kudde zien?

De schaapskuddes volgen een vast dagritme. In de ochtend, meestal rond 09.00 of 10.00 uur, opent de herder de deuren van de schaapskooi. Na het nodige geblaat en commando’s aan de herdershond trekt de kudde in een lang lint het heideveld op.

Aan het eind van de middag keert de kudde weer terug naar de kooi. Dit vertrek en de terugkomst zijn fascinerende momenten om mee te maken. Wil je de herder overdag op het veld tegenkomen? Kies dan een van de langere wandelroutes over de heide; met een beetje geluk zie je de kudde in de verte rustig grazen.

In het vroege voorjaar, grofweg van februari tot en met april, breekt de lammertijd aan. Veel kooien organiseren dan speciale Lammetjesdagen, waarbij bezoekers het jonge leven in en rond de stal kunnen bewonderen.

Praktische tips voor je bezoek

  • **Houd honden altijd aangelijnd**: Ook de liefste hond kan door schapen en herdershonden als bedreiging worden gezien. Rondom schaapskooien en op heidevelden geldt doorgaans een strikte aanlijnplicht.
  • **Blijf op gepaste afstand**: Geef de herder en de honden de ruimte om hun werk te doen en loop niet dwars door een grazende kudde heen.
  • **Combineer met een heidewandeling**: Bij vrijwel alle schaapskooien starten gemarkeerde wandelpaden, variërend van korte ommetjes tot lange dagtochten.
  • **Check de lokale vertrektijden**: Omdat herders afhankelijk zijn van het weer en het graasseizoen, kunnen de exacte vertrek- en terugkomsttijden per dag en seizoen variëren.