Visit Gelderland
← Blog

De schaapskuddes en schaapskooien van de Veluwe: ontdek levend erfgoed op de Gelderse heide

19 november 2026

Cultuur

Wie aan de Veluwe denkt, ziet uitgestrekte heidevelden voor zich die in de nazomer dieppaars kleuren. Maar wist je dat dit iconische landschap zonder menselijke hulp en grazende viervoeters allang veranderd zou zijn in dicht bos? Eeuwenlang vormden schapen de motor van de Veluwse landbouweconomie. Vandaag de dag zijn de herders en hun kuddes onmisbare natuurbeheerders én prachtig levend erfgoed. We nemen je mee langs de mooiste schaapskooien en kuddes van de Veluwe.

Levende maaimachines met een rijke historie

Vroeger hielden boeren schapen voor de mest, die vermengd met heideplaggen werd gebruikt om arme zandgronden vruchtbaar te maken voor akkerbouw. Met de komst van kunstmest rond 1900 leken de schaapskuddes overbodig te worden. Gelukkig kregen ze een nieuwe, cruciale rol: natuurbeheer.

Schapen zijn kieskeurige eters die gras en jonge boompjes (zoals berken en vliegdennen) wegknabbelen, waardoor de heideplanten licht en ruimte krijgen om te bloeien. Daarnaast verspreiden de dieren met hun vacht en hoeven zaden en insecten over grote afstanden. Zo houden de kuddes het kwetsbare ecosysteem gezond en open.

Karakteristieke schaapskooien die een bezoek waard zijn

Verspreid over de Veluwe vind je tientallen historische en herbouwde schaapskooien. Een aantal kuddes trekt er nog dagelijks op uit onder leiding van een professionele herder en getrainde bordercollies.

1. Bezoekerscentrum Schapendrift (Ermelosche Heide) De schaapskudde van Ermelo is een van de grootste van Nederland en bestaat uit het zeldzame Veluwse heideschaap. Dit ras herken je aan de lange, ranke benen, de statige houding en de karakteristieke kromme neus. Bij het moderne bezoekerscentrum leer je alles over het herdersvak en de heide.

  • **Wandeltip:** Vanaf de schaapskooi starten gemarkeerde wandelroutes over de Ermelosche Heide, waarbij je onderweg langs prehistorische grafheuvels en het oude Romeinse marskamp loopt.

2. De Renderklippen (Epe en Heerde) Tussen Epe en Heerde ligt het glooiende heidegebied de Renderklippen. Bovenop de stuwwal staat een traditionele rietgedekte schaapskooi. Vanaf dit punt heb je een weids uitzicht over het heidelandschap en de bosranden.

  • **Beleving:** De combinatie van de heuvelachtige heide, spiegelende vennetjes en grazende schapen maakt dit een van de meest fotogenieke plekken van noordelijk Gelderland.

3. De monumentale kooien van Hoog Buurlo Midden in de uitgestrekte bossen en zandverstuivingen ten zuidwesten van Apeldoorn ligt Hoog Buurlo. Deze historische enclave ademt de sfeer van vroeger met monumentale beukenlanen, twee eeuwenoude schaapskooien en traditionele schaapherderswoningen. Hoewel de kudde hier niet dagelijks uittrekt, is het ensemble van gebouwen een indrukwekkend rijksmonument.

4. Schaapskooi Ginkelse Heide (Ede) Aan de rand van de Ginkelse Heide vind je twee schaapskooien. Deze plek is niet alleen bekend vanwege de Airborne-luchtlandingen in 1944, maar ook vanwege de schaapskudde die al decennialang over de Zuid-Ginkelse en Noord-Ginkelse heide zwerft. Tegenover de kooi vind je horeca en een informatiepunt over het gebied.

5. Schaapskooi Nationaal Park Veluwezoom (Rheden) Aan de voet van de Posbank, bij Bezoekerscentrum Veluwezoom in Rheden, staat een grote schaapskooi. De kudde hier bestaat uit Rhedense heideschapen. Vanaf de kooi wandel je direct de steile heuvels van het nationaal park in, waar de schapen helpen om de beroemde heidehellingen open te houden.

Praktische tips voor je bezoek

Wil je een ontmoeting met de schaapskudde plannen? Houd dan rekening met de volgende tips:

  • **Tijdstip van vertrek en terugkomst:** De meeste herders vertrekken in de ochtend met hun kudde naar het veld en keren aan het einde van de middag terug naar de kooi. Dit zijn de beste momenten om de dieren rustig te bekijken.
  • **Honden aan de lijn:** Schapen schrikken snel van loslopende honden en de herdershonden moeten ongehinderd hun werk kunnen doen. Houd je hond op en rond de heidevelden altijd aangelijnd.
  • **Houd afstand van de kudde:** Geef de herder en de honden de ruimte. Doorkruis een trekkende kudde niet en aai de dieren niet zomaar als ze aan het grazen zijn.
  • **Lammetjestijd in het vroege voorjaar:** In februari en maart worden honderden lammetjes geboren. Veel schaapskooien organiseren in deze periode speciale publieksdagen, een fantastisch uitje voor jong en oud.

Wandel mee met het verleden

Een ontmoeting met een schaapskudde brengt rust in je wandeling. Het zachte getik van honderden hoeven op het zand, het zachte geblaat en het korte gefluit van de herder naar zijn honden: het is een tijdloos tafereel dat het hart van Gelderland al eeuwenlang definieert. Trek je wandelschoenen aan en ontdek zelf het ritme van de Veluwse heide.